Ne znam zašto ali donedavno me tema historije Bosne nije baš posebno zanimala. Ono što znam je znanje iz škole bez detalja, s polovičnim razumijevanjem uzroka za ovo što se dešava danas. Htjela ja to ili ne, surfajući internetom vidim da je istorija, historija ili povijest veoma važna tema diskusije.
Našla sam na forumima i posvećenim web stranicama dosta materijala, ali sam se suočola s drugim problemom. Kome vjerovati? Svak izgleda ima mišljenje o islamizaciji Bosne, i o mom porijeklu. Ono što meni treba je ne mišljenje već istina zasnovana na materijalnim izvorima.
Iz tog razloga sam počela pretragu na engleskom, u potrazi za odgovorima bez nacionalističkih predrasuda, pisane sa strane pravih istoričara. O Bogumilima sam našla rad Ewe Weiling Feldthusen koji mi se dopao kao nepristrasan i koji sam prevela u članku U potrazi za nestalim linkom. Bogumili i Zaratrustrizam.
Sledeći korak je logično vodio ka traženju odgovora na pitanje, ko su Balkanski i Bosanski Muslimani? Pošto svak zna da se Turci nisu doseljavali na Balkan, bar ne u velikim brojevima, neko je morao da prihvati Islam kao svoju vijeru za vrijeme Turske vladavine. Kako se islamizacija provodila i ko su oni koji su prešli na islam, zašto su prešli na islam?
Odgovor na to pitanje sam našla u materijalu koji sam morala kupiti i koji sam manje više kompletno prevela ovdje. Ako želite original, naći ćete ga na oxfordjurnals.org pod imenom: “Islamization of the Balkans with special reference to Bosnia”. Pa da počnemo.
Dolazak Turaka na Balkan
Kad se spomene Islam na Balkanu, odmah pomislimo na Otomane koji su s jedne strane bili nosioci Islama i bili primjer orijentalne kulture koja je bila prihvaćena u okupiranim zajednicama koje su potom prešle na islam i Muslimanski način zivota.
Nakon sto su došli na Galipolje u drugoj polovini 14og stoljeća, Otomani su uspjeli da pokore sve svoje neprijatelje i da do sredine 15og vijeka zavladaju skoro cijelim Balkanom. Izvanredna organizacija i vojna superiornost su im omogućile da bez problema preuzimu kontrolu nad rasparčanim Balkanskim državama. Bili su izvrsno informisani o sve jednoj od tih država koje su infiltrirali. Njihova demonstracija “Realpolitik” je bila slična onoj koju su pokazali Mongoli tokom svoje kampanje u Evropi.
Kad spominjemo Otomansko carstvo važno je imati uvid i ideoloski aspekt. Turci koji su se preselili iz Centralne Azije u Anatoliju su prešli na islam, kombinirajući ratna osvajanja sa Džihadom (svetim ratom). Gazije ili borci za vjeru kao što su Evrenos, Michaloglu, Timurtas i Turahan su postali sa svojim potomcima rana Otomanska vojnu aristokracija. Te aristokracije su bile uključene u osvajanje Balkana. Oni su nastavili s vojnim akcijama i nakon pada Bosne u 1463e. Tako je grupa vojnih komandira povela ekspediciju protiv Siebenbuerga i preuzela kontrolu nad njihovim rudnicima zlata i soli.
Politička situacija u Bosni prije Turaka
Kad govorimo o situaciji u Bosni prije Turaka, možemo je opisati jednom riječju: kompleksna. Bosanska srednjovjekovna država je bila oficijelno Katolička. Katolička crkva je imala jak utjecaj zbog relativne blizine Rima, i komšijskih Mađarskih Hrvata koji su takođe bili Katolici.
Manehejska sekta Bogumila je dalje komplikovala situaciju. Bogumili su bili veoma popularni među seoskim stanovništvom i nekim plemićima što je isprovociralo akciju Rima koji je u trinaestom stoljeću poslao Franciskanere da istrijebe Bogumilsku herezu. Bogumili su bili tako popularni da su adoptirali ima “Bosanska Crkva“. Kad je Kralj pokušao silom da restaurira Katoličku crkvu, tenzije sa stanovništvom su se dalje iskomplicirale. U to vrijeme, ni jedna Kršćanska crkva nije imala kontrolu u Bosni osim u malom dijelu južne Hercegovine. Bosna je bila plemensko društvu u prelazu.
Plemenština i bratija
Vazan podatak o srednjovjekovnoj bosni je postojanje sistema plemenštine, koji se sastojao od plemenskih vodja koji su formirali plemstvo nove države i bili poznati pod tim imenom Plemština i Bratija. Poslije 1463, nakon što su Otomani preuzeli političku i vojnu kontrolu nad Bosnom, plemstvo je počelo da prelazi na Islam zajedno sa familijama i zavisnim seljacima.
Vlasi
Veoma važna grupa na Bankalnskom poluostrvu u to vrijeme su bili Vlasi, nomadski stočari koji nisu bili Slavenskog porijekla i koji su vremenom prestali da žive kao nomadi i prešli na islam nakon dolaska Otomanlija. Vlasi se prvi put spominju u pisanim dokumentima u 11om stoljeću u Bizantskim dokumentima kao oporeznici ili vojska Cara Konstantina VIIog.
Vlaška sela su se zvala Katuni a Vlasi često Katunarima. U 14om vijeku su se doselili u Bosnu gdje su osnovali svoja sela i bavili se trgovinom stoke, uspjevajući da sačuvaju svoju vlastitu autonomiju sa svojim vlastitim vođama, Knezovima. Njihov odnos sa Bosanskim Feudalnim Gospodarima je bio neznatan da bi njihova autonomija bila priznata sa strane Osmanlija posebnom kanunamom (državnim zakonom).
Na samom početku, Osmanile su bile u dobrim odnosima s Vlasima kojima su date specijalne pozicije i status specijalnih vojnih snaga. Veliki broj profesionalnih ratnika: Vojnuka i Martoloza su bili Vlaškog porijekla. Oni su pod Osmanlijama služili kao granična policija, vojska i špijuni. Imali su specijalne privilegije i vlastite vođe. S vremenom, prešli su na islam i njihova uloga u islamizaciji Bosne je istaknuta.
{ 2 comments… read them below or add one }
Postovana,
na ovim prostorima se i dijalektom moze dosta toga reci.
Sve sam procitao sto ste napisali, ali mi je ostalo nejasno otkud clanak o ovoj temi prepun hrvatskih izraza, uopste – hrvatskih varijanti raznih imenica.
Jezik (dijalekat) kojim pisete mi je potpuno stran, ili je u duhu Bosne – jedna nejasna mesavina?
Iz ciste radoznalosti…
boze moj boze moj, ovoga zlocina, katolickog i zapadnog nad nama srbima, nece cak ni da nas pomenu no kazu da su to nekakvi krscani a ne pravoslavci, pa katolici su se 1054g. odvojili od pravoslavlja. ovo je sramota i nehriscanstvo ali ima boga pa cete svi vi krivi (hrvati, bosanci, crnogorci itd) da se valjda opametite i vratite se u vijeru pradjedovsku, sto kaze njegos *sta ce tudjinska vijera medju nas*! a svi ste vi nastali od srba pa vas sad sramota i hocete da nas unistite, kao u ime boga, ali lucifer je vas a ne nas! cist primjer je poslednji rat 90ih, kada su vas srbi postedjeli da vas ne satru definitivno, a imali su u 20 vijeku par prilika, mada, srbi su pravi hristovi pa prastaju, ali do kada???